Tập Viết

Lately, I’ve been pondering two questions, both of which revolve around a broader theme:

– Is a perfect life partner someone we actively seek out (meaning they already exist in a “perfect” state for us, and we just need to find them), or someone we create (meaning they are an ordinary person who gradually changes through living with us, becoming the perfect match)?

– Learning and playing sports are good for our health, but they require long-term commitment. So, which is the better fuel to sustain this journey: discipline or passion?

The first question stemmed from a conversation with a younger friend. She joked that her husband still had some bad habits, but she was confident she could “fix him.” Hearing this, I was reminded of the phrase “I can fix him,” which women often joke about when they see a “bad boy,” thinking they can turn him into a better person.

The second question came from advice given by an older friend. He jokingly remarked that I lived a carefree, undisciplined lifestyle, like in the lyrics, “I’d rather take my whiskey neat, my coffee black, and my bed at 3”,  and told me I needed to be more disciplined. To him, discipline is what helps people overcome temptations, forcing themselves to do things that are beneficial, even if they don’t enjoy them.

At first glance, these two conversations seem unrelated, but somehow, in my mind, they connected in a curious way, leading me to deeper thoughts.

When we want something but reality doesn’t match our expectations, there are two options:

A. Change yourself to adapt to the situation

This approach involves adjusting yourself to fit into your environment, being patient, and adapting to create harmony.

– Like water: gentle, colorless, tasteless, quietly molding itself to any shape it encounters. Water absorbs everything that falls into it, becoming part of what it contains. But over time, it can dry up if not replenished. This is akin to patience, adaptability, and letting go of desires.

– Similarly, dogs: easily trained, willing to lower their needs to prioritize those of their owner. They accept training and can sacrifice out of loyalty. In my mind, this mirrors how people cultivate discipline, adjusting themselves to blend with others or their circumstances.

Perhaps this is why there’s a saying, “Patience can calm the storm; taking a step back opens up a wide horizon,” encouraging patience and adaptation to maintain stability and peace.

B. Change the situation to match your desires

However, not everyone chooses to blend into their circumstances. Some opt for the opposite path, changing their surroundings to match their desires and passions.

– Fire is a symbol of this intensity: bright, fierce, always seeking to turn everything it touches into part of its blaze. Fire refuses to adapt or change itself; it wants to spread, transforming everything to its will.

– Cats also embody this spirit: hard to train or coerce, they always prioritize their own needs first. They are not inclined to sacrifice, and clearly (and loudly) asserting what they want. This resembles those who prioritize personal passions, unafraid to change their surroundings to achieve their goals.

This could be why there’s another saying, “With our hands, we create everything; even stones can turn into rice with human effort,” emphasizing the importance of actively making changes to get what we want.

C. Other Metaphors for Reflection

Water is gentle, like those who are willing to adjust themselves in relationships to create harmony. Fire is resolute, like those who want to change their environment to fit their passions. I believe both my younger friend and my older friend are right, but they are right in their own contexts, and their choices suit who they are as individuals. Neither approach fits me, and that’s perfectly okay. I’ve long believed that if the whole world was just like me, it would be quite boring.

Apart from water and fire, dogs and cats, there are many other metaphors that I have found that illustrate these two ways of living:

1. Bamboo and Oak

– Bamboo: resilient, flexible, bends under the wind. Bamboo represents flexibility, knowing when to yield to overcome challenges, adapting to survive. This is the image of changing oneself to blend with the situation. (Vietnam’s unofficial “bamboo diplomacy” might be rooted in this kind of flexibility.)

– Oak: strong, sturdy, standing firm against all challenges. Oak symbolizes inner strength, determined not to change for external conditions, but instead to find ways to overcome them. This is a metaphor for striving to change the situation to your will. (That said, I’ve never actually seen an oak tree, so I can only assume it’s as strong and solid as they say, based on its reputation.)

2. River and Waterfall

– River: flowing gently, winding along the landscape, ready to change course to reach its destination. The river signifies flexibility, knowing when to slow down, and when to speed up, embodying the idea of adapting oneself to fit the circumstances. (Though occasionally, the river does turn into a waterfall.)

– Waterfall: powerful, loud, crashing down with great force, reshaping the landscape below. The waterfall doesn’t bend or evade but plunges straight down, creating its own flow. This is the image of resoluteness, the willingness to change the situation to match one’s personal desires. (Although, after falling, the waterfall too becomes a gentle river downstream.)

3. Darkness and Light

– Darkness: quietly enveloping everything, willing to hide and blend into what is already there. Darkness can adapt to any space it occupies, reflecting endurance and patience.

– Light: shining, spreading, always seeking to pierce through darkness, revealing whatever it touches. Light represents the radiance of passion, the effort to change circumstances and make a strong impact.

---

D. Conclusion

Dogs and cats, water and fire, bamboo and oak, or rivers and waterfalls—each metaphor reflects a different way of life, and the choice doesn’t just depend on the situation but also on individual values.

In the end, there may not be a single approach that is always right or wrong. The existence of these two extremes suggests that each is suitable for different circumstances and, more importantly, different people. Perhaps only through understanding ourselves can we make the right choices when faced with life’s dilemmas, knowing when to be like water and when to be like fire, when to be a dog and when to be a cat.

I’ve laid out these thoughts not to praise nor criticize anyone, but to understand who I am, who others are, and to clear my mind, so I can get back to work and earn a living.

Thank you for reading all the way through. Wishing you a pleasant day.

Da Nang, October 17, 2024
Nguyen Tien Dat (sutucon)

---

Thế này, hay thế kia?

Dạo gần đây, mình suy nghĩ về hai câu hỏi, thực ra đều xoay quanh một chủ đề lớn hơn:

– Một người bạn đời hoàn hảo là người ta bỏ công ra tìm thấy (tức là người ấy đã tồn tại ở trạng thái hoàn hảo (với ta) sẵn, chỉ là ta cần tìm cho ra), hay là do ta tạo ra (tức là họ là một người bình thường, nhờ chung sống với ta mà dần dần thay đổi để trở thành một nửa hoàn hảo (với ta))?

– Học tập và chơi thể thao thì tốt cho sức khỏe, nhưng cần phải duy trì trong một thời gian dài. Vậy kỷ luật hay đam mê sẽ là nhiên liệu tốt hơn, giúp ta đi được hết quãng đường dài đó tới đích?

Câu hỏi 1 xuất phát từ một cuộc trò chuyện với một người em. Em đùa rằng chồng em vẫn còn vài tính xấu, nhưng em tự tin là sẽ “sửa được chồng”. Nghe câu này, mình chợt nhớ đến câu “I can fix him” mà các bạn nữ hay nói đùa khi nhìn thấy một “bad boy”, với ý nghĩ rằng mình có thể biến anh ta thành một người tốt hơn.

Câu hỏi 2 thì xuất hiện từ lời khuyên của một người anh. Anh đùa rằng mình sống vô kỷ luật, đúng kiểu lời bài hát “I’d rather take my whiskey neat, my coffee black, and my bed at 3” (tôi vẫn chọn uống rượu mạnh không bỏ đá, cà phê đen không một chút đường, và thức tới sau 3 giờ sáng), và bảo mình cần sống kỷ luật hơn. Theo anh, kỷ luật là yếu tố giúp con người vượt qua cám dỗ, ép mình làm những điều tốt cho sức khỏe dù có không thích.

Thoạt nhìn, hai cuộc trò chuyện này chẳng liên quan gì nhau, nhưng trong đầu mình, chúng lại kết nối một cách kỳ lạ, dẫn đến những suy nghĩ sâu xa hơn.

Khi ta muốn một điều gì đó nhưng thực tế lại không như mong đợi, sẽ có hai lựa chọn:

A. Thay đổi bản thân để thích nghi với hoàn cảnh

Đây là cách tiếp cận dựa trên việc điều chỉnh mình để phù hợp với môi trường xung quanh, nhẫn nhịn và thích nghi để tạo ra sự hòa hợp.

– Giống như nước: mềm mại, không màu không vị, lặng lẽ uốn mình theo mọi khuôn khổ mà nó chạm vào. Nước chấp nhận hòa tan mọi thứ rơi vào nó, trở thành một phần của thứ mà nó hấp thụ. Càng ngày, nước càng có thể bị khô cạn nếu không được bổ sung. Điều này giống với sự nhẫn nhịn, sự thích nghi và buông bỏ ham muốn.

– Hình ảnh chó cũng tương tự: dễ huấn luyện, sẵn sàng hạ thấp nhu cầu của mình để ưu tiên cho nhu cầu của chủ. Chúng chấp nhận sự huấn luyện và có thể hy sinh vì lòng trung thành. Điều này gợi đến cách con người rèn luyện kỷ luật, tự mình điều chỉnh để hòa hợp với người khác hay hoàn cảnh.

Có lẽ vì vậy mà có câu “Nhẫn một chút sóng yên gió lặng, lùi một bước biển rộng trời cao”, khuyến khích sự nhẫn nhịn và thích nghi để giữ gìn sự ổn định và bình yên.

B. Thay đổi hoàn cảnh để đúng với mong muốn bản thân

Nhưng không phải ai cũng chọn cách hòa hợp với hoàn cảnh. Có những người chọn con đường ngược lại, thay đổi môi trường xung quanh mình để mọi thứ phù hợp với mong muốn và đam mê của bản thân mình.

– Lửa là hình ảnh tượng trưng cho sự mãnh liệt này: rực sáng, cháy bỏng, luôn tìm cách biến mọi thứ nó chạm vào thành một phần của đám cháy. Lửa không chấp nhận việc phải thích nghi hay thay đổi bản thân mà muốn lan tỏa, biến đổi mọi thứ theo ý mình.

– Mèo cũng thể hiện tinh thần này: khó huấn luyện cưỡng ép, luôn ưu tiên nhu cầu cá nhân trước tiên. Chúng không dễ chịu hy sinh mà rất rõ ràng đòi hỏi những gì mình muốn. Điều này giống với những người đặt đam mê cá nhân lên hàng đầu, không ngại thay đổi hoàn cảnh để đạt được điều mình mong muốn.

Chắc có lẽ vì thế, cũng lại có câu “Bàn tay ta làm nên tất cả, có sức người sỏi đá cũng thành cơm”, nhấn mạnh việc chủ động thay đổi để đạt được điều mình muốn.

C. Những hình tượng khác để suy ngẫm

Nước mềm mại, giống như những ai sẵn sàng điều chỉnh mình trong mối quan hệ để hòa hợp. Lửa thì kiên quyết, như người muốn thay đổi môi trường để phù hợp với đam mê của họ. Mình nghĩ cả người em mình và người anh mình đều đúng, nhưng đúng trong hoàn cảnh riêng và đúng với con người cá nhân của riêng họ thôi – cả hai đều không đúng với mình, và điều ấy hoàn toàn ổn. Từ lâu mình đã tin, nếu cả thế giới này đều giống mình thì sẽ chán lắm. 

Ngoài nước và lửa, chó và mèo, còn nhiều hình tượng khác có thể minh họa hai cách sống này:

1. Tre và sồi

– Tre: Dẻo dai, linh hoạt, biết cúi mình khi gặp gió bão. Tre đại diện cho sự mềm dẻo, biết nhún nhường để vượt qua nghịch cảnh, thích nghi để sinh tồn. Đây là hình ảnh của việc thay đổi bản thân để hòa hợp với hoàn cảnh. (Cái tên không chính thức của chính sách “ngoại giao cây tre” của Việt Nam có lẽ cũng bắt nguồn từ sự linh hoạt này).

– Sồi: Mạnh mẽ, cứng cáp, đứng vững trước mọi thử thách. Sồi đại diện cho sức mạnh nội tại, quyết tâm không thay đổi theo ngoại cảnh, mà tìm cách vượt qua nó. Đây là biểu tượng của việc đấu tranh để thay đổi hoàn cảnh theo ý mình. (Nói vậy thôi, chứ mình cũng chưa tận mắt nhìn thấy một cây sồi bao giờ để biết nó cứng cáp đến đâu, chỉ nghe đồn là gỗ sồi đặc biệt cứng chắc, khó đốn, khó chặt).

2. Dòng sông và thác nước

– Dòng sông: Chảy êm đềm, uốn lượn theo địa hình, sẵn sàng đổi dòng để đi đến đích. Dòng sông mang tính linh hoạt, biết khi nào cần chậm lại, khi nào cần gấp gáp, tượng trưng cho việc thay đổi bản thân để phù hợp với hoàn cảnh. (Dù cho thỉnh thoảng, dòng sông có biến thành thác nước)

– Thác nước: Mạnh mẽ, ồn ào, đổ xuống với lực lớn, làm biến đổi cảnh quan bên dưới. Thác nước không đi vòng hay né tránh mà lao thẳng xuống, tạo ra dòng chảy riêng. Đây là hình ảnh của sự kiên quyết, dám đấu tranh thay đổi hoàn cảnh để phù hợp với mong muốn bản thân. (Dù cho thác nước chảy xong, cũng chính nó trở thành dòng sông êm đềm nơi hạ nguồn).

3. Bóng tối và ánh sáng

– Bóng tối: Lặng lẽ bao phủ mọi thứ, chấp nhận che giấu và hoà lẫn vào những gì có sẵn. Bóng tối có thể thích nghi với mọi không gian mà nó chiếm lấy, thể hiện sự chịu đựng và nhẫn nhịn.

– Ánh sáng: Chiếu sáng, lan toả, và luôn tìm cách phá vỡ bóng tối, làm rõ những gì nó chiếu tới. Ánh sáng đại diện cho sự tỏa sáng của đam mê, sự nỗ lực để thay đổi hoàn cảnh và tạo ra ảnh hưởng mạnh mẽ.

---

D. Kết luận

Chó và mèo, nước và lửa, tre và sồi, hay dòng sông và thác nước – mỗi hình tượng là một cách sống khác nhau, và việc chọn lựa không chỉ phụ thuộc vào hoàn cảnh mà còn vào giá trị cá nhân của mỗi người. 

Cuối cùng, chắc không có cách tiếp cận nào là luôn đúng hay luôn sai. Sự tồn tại của cả hai thái cực cho thấy rằng mỗi cách phù hợp với những hoàn cảnh khác nhau, và quan trọng hơn, là với những con người khác nhau. Có lẽ, chỉ có sự thấu hiểu về bản thân mới giúp được chúng ta chọn lựa đúng khi đối diện với những nan đề của cuộc sống, để biết khi nào cần như nước và khi nào nên như lửa, làm chó hay làm mèo.

Mình liệt kê ra những suy tưởng này cũng không nhằm để ca ngợi hay chê bai ai, mà để biết mình là ai, người là ai, và để dọn những ý tưởng đang chạy loanh quanh trong đầu ra nơi trang giấy, đặng còn có cái đầu trống mà quay lại làm việc, kiếm tiền.

Cảm ơn bạn vì đã đọc đến đây. Chúc bạn có một ngày vui nhé.

Đà Nẵng, ngày 17.10.2024

Nguyễn Tiến Đạt (sutucon)